Βασίλειος Μαυράγκανος
Θεολόγος-Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής
Κατά τον ιερό Χρυσόστομο, η Εβδομάδα των Παθών αποκαλείται Μεγάλη όχι διότι η κάθε ημέρα της έχει μεγαλύτερο μήκος, αλλά ούτε διότι σ᾽ αυτήν περιλαμβάνονται περισσότερες ημέρες˙ ονομάζεται Αγία και Μεγάλη διότι στις ημέρες της συντελούνται μεγάλα κατορθώματα από τον Δεσπότη Χριστό, ο οποίος, σε μια πορεία από την επίγεια στην άνω Ιερουσαλήμ, νικά τη χρόνια τυραννία του διαβόλου και καταργεί τον θάνατο. Η Εκκλησία, προσανατολισμένη προς αυτή την πορεία κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα, καλεί τα μέλη της να πορευθούν μαζί με τον Νυμφίο, να συσταυρωθούν, να νεκρωθούν και να βιώσουν μαζί Του την Ανάσταση. Πολύτιμος βοηθός σ᾽ αυτό το οδοιπορικό από τα επίγεια στα άνω αποδεικνύεται ο υμνογραφικός πλούτος των ακολουθιών της Εβδομάδος αυτής.
Ενδεικτικό παράδειγμα του πλούτου αυτού αποτελούν και οι Κανόνες των Όρθρων της Μ. Εβδομάδος. Όλοι τους είναι ποίημα του Κοσμά μοναχού του Μελωδού, με εξαίρεση κάποιους ειρμούς του Κανόνα του Όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου, τους οποίους φέρεται πως μελούργησαν η Κασία μοναχή και ο Μάρκος επίσκοπος Υδρούντος (Οτράντο). Κατά τον άγιο Νικόδημο, ο Κοσμάς, προκειμένου να δείξει πως οι κανόνες της Μ. Εβδομάδος είναι τιμιώτεροι των άλλων ασματικών κανόνων που μελουργεί, χρησιμοποιεί κυρίως ρητά της Καινής Διαθήκης και όχι της Παλαιάς, ενώ στους υπολοίπους κανόνες εκτός Μ. Εβδομάδος κάνει χρήση κυρίως των προφητικών λόγων της Π. Διαθήκης. Για την ψαλμώδηση τους χρησιμοποιούνται οι ήχοι του χρωματικού γένους, καθιστώντας τα τροπάρια αυτά θρηνώδη και περιπαθέστατα. Οι Κανόνες των τριών πρώτων ημερών ψάλλονται σε ήχο β’ εκ του Πα, ενώ των τριών τελευταίων σε ήχο πλ. β’ εκ του Δι.
