Μουσικολογικά Ανάλεκτα (β΄) Γρηγορίου Στάθη

Περί τού ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΥΜΝΟΥ. 

Ο Κοινωνικός ύμνος, το κοινωνικό δηλαδή,είναι επικαλυπτικός ύμνος, καλύπτει τον χρόνο τής ετοιμασίας τής θείας κοινωνίας και τής μεταλήψεως των λειτουργούντων κληρικών,εντός τού βήματος, και σε προέκταση καλύπτει τον χρόνο τής μεταλήψεως των πιστών. Δεν προβλέπεται από κανένα Τυπικό η ψαλμώδηση κανενός άλλου μέλους για την ώρα τής μεταλήψεως των πιστών,ούτε και η ψαλμώδηση άλλων στίχων τού ίδιου ψαλμού,απ' τον οποίο επιλέχτηκε ο κοινωνικός στίχος. Αυτή είναι η πάγια ψαλτική παράδοση απ' τα τέλη τού ιγ΄ αιώνα, πού πρωτοεμφανίζονται τα κοινωνικά στη μορφή πού έφτασαν μέχρις εμάς.Οτιδήποτε άλλο ψάλλεται, και μάλιστα παράταιρα ψάλματα και κανταδόρικοι δίφωνοι ή τρίφωνοι ψαλμοί,ή και το Τού δείπνου Σου τού μυστικού σε ύφος κακόγουστου αυτοσχεδιαστικού μοιρολογιού,είναι ξένα προς το πνεύμα τής ορθόδοξης λατρείας. (ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΣΤΑΘΗΣ)

Τελετουργικά θέματα (κη΄) Τα μεγαλυνάρια εορτών και αγίων στη Θεία Λειτουργία!

Τα μεγαλυνάρια εορτών και αγίων στη Θεία Λειτουργία

Γεωργίου Ζαραβέλα

Θεολόγου

ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας - Λειτουργικής ΕΚΠΑ

Μεγαλυνάριο ονομάζεται το είδος εκείνο των τροπαρίων το οποίο προήλθε από τα έμμετρα προΰμνια του ειρμού και των τροπαρίων της θ’ ωδής των κανόνων μεγάλων εορτών: α) δεσποτικών (Χριστούγεννα, Περιτομή, Θεοφάνεια, Πάσχα, Ανάληψη, Πεντηκοστή), β) Θεομητορικών (Εισόδια, Ευαγγελισμός, Υπαπαντή) και γ) εορτών αγίων (Μεγάλου Βασιλείου, Τριών Ιεραρχών). Η ετυμολογία της ονομασίας τους ανάγεται στην προστακτική του ρήματος «μεγαλύνω» (μεγάλυνον), αφού με αυτόν τον ρηματικό τύπο ξεκινούν τα περισσότερα από αυτά. 

Το περιεχόμενο και ο στόχος των αρχικών προϋμνίων – μεγαλυναρίων είναι η παρακίνηση του εκκλησιάσματος σε δοξολογία του Κυρίου ή υμνωδία και τιμή των αναφερόμενων προσώπων, δηλαδή της Θεοτόκου ή των τιμώμενων αγίων. Ως μεγαλυνάρια θεωρούνται αρχικά και τα επονομαζόμενα ως Εγκώμια του όρθρου του Μεγάλου Σαββάτου, τα κοινώς λεγόμενα και ως Εγκώμια του Επιταφίου Θρήνου. Ο τελευταίος χαρακτηρισμός τους ως εγκώμια δεν είναι ακριβής, αφού αποτελούν μεγαλυνάρια, γεγονός που αποδεικνύεται άμεσα από το ίδιο το κείμενο των τροπαρίων.

(Μουσικό κείμενο) Άξιον Εστίν, Ήχος α΄, Μέλος Γεωργίου Ρυσίου Ιερέως

Το μεγαλυνάριο της Θεοτόκου σε μέλος Γεωργίου Ρυσίου Ιερέως. 

Ήχος Πρώτος

Για Download πατήστε ΕΔΩ ή ΕΔΩ

Οδοιπορικό στη Βυζαντινή Νάξο (στ΄) Ο παλαιοχριστιανικός ιερός ναός της Παναγίας Πρωτόθρονης με την υπερχιλιετή αδιάλειπτη λειτουργικότητά του

«Ο παλαιοχριστιανικός ιερός ναός της Παναγίας Πρωτόθρονης 

με την υπερχιλιετή αδιάλειπτη λειτουργικότητά του»

Ειρήνης Βασιλάκη

Αρχαιολόγου

Ιερός Ναός Πρωτοθρόνου Χαλκείου. Νοτιοανατολική άποψη

Η μεγάλη ενοριακή εκκλησία του Χαλκείου στην περιοχή της Τραγαίας βρίσκεται δίπλα στον κεντρικό οδικό άξονα του νησιού. Την ακριβή χρονολογία κατασκευής της δεν τη γνωρίζουμε. Τοποθετείται όμως με βεβαιότητα στην παλαιοχριστιανική περίοδο (6ος – 7ος αιώνας). Είναι μάλιστα ένα από τα ελάχιστα μνημεία στον ελλαδικό χώρο που διασώζει προεικονομαχικές τοιχογραφίες (δηλαδή αγιογραφίες πριν από την εικονομαχική φάση 726 – 843).

(Νέα Θεματική Ενότητα) Μουσικολογικά Ανάλεκτα (α΄)

Νέα Θεματική Ενότητα: Με την χάρη του Θεού ξεκινάει μία νέα Θεματική Ενότητα με τίτλο "Μουσικολογικά Ανάλεκτα". Ευχαριστούμε θερμά τον συνεργάτη μας και Χοράρχη του Χορού Ψαλτών Χίου κ. Ηρακλή Μαλανδρίνο που έχει αναλάβει την συλλογή και παρουσιάση αυτών των σημαντικών και διδακτικών απόψεων!

Στο χώρο τής Ψαλτικής Τέχνης για να μπορέσει κάποιος να αξιοποιήσει τα μουσικά του χαρίσματα και να αποκτήσει ορθό μουσικό κριτήριο,χρειάζεται μακροχρόνια άσκηση, πολλή μελέτη και διαρκής τριβή με τα κλασσικά μαθήματα. Οι απαιτήσεις τού αναλογίου είναι μεγάλες και όσοι είναι αγκιστρωμένοι επάνω στις διάφορες διασκευές και τις αμφίβολης ποιότητας νεωτερικές συνθέσεις, δεν πρόκειται ποτέ να ξεφύγουν από το βαθμό τής μετριότητας.

(ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΓΓΕΛΙΝΑΡΑΣ)

Μελίσματα Ψαλτικής (πγ΄) Κυριακή των Θεοφόρων Πατέρων της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου

Μελίσματα Ψαλτικής
Κυριακή των Θεοφόρων Πατέρων της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου
Ήχος Πλ. δ΄ Εωθινό Στ΄

Η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (787). Μονή Novodevichy, Μόσχα

Περιεχόμενα Αναρτήσεως:

α) "Τας μυστικάς...". Δοξαστικό των Εσπερίων εορτής Των Αγίων Πατέρων. Μέλος Παύλου Βλαστού, Ήχος Πλ.β΄. Ψάλλει η Χορωδία "Παύλος Βλαστός" υπό την διεύθυνση του Πρωτοψάλτου & Καθηγητού Βυζαντινής Μουσικής κ. Αντωνίου Μιχελουδάκη.

β) "Ο Βασιλεύς των ουρανών...".Δογματικό Θεοτοκίο της Οκτωήχου. Μέλος Ιωάννου Πρωτοψάλτου & προσαρμογή στη Σλαβωνική γλώσσα από Manasii Poptodorov (1860-1938), Ήχος Πλ. δ. Ψάλλει ο Πρωτοψάλτης της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου της Ρίλας Nikola Antonov.

γ) "Των Αγίων Πατέρων ο Χορός...". Δοξαστικό των Αίνων εορτής των Αγίων Πατέρων. Μέλος Αθανασίου Παναγιωτίδη, Ήχος Πλ. δ΄. Ψάλλει ο Πρωτοψάλτης και Μουσικοδιδάσκαλος Αστέριος Δεβρελής.

δ) Αργή Δοξολογία. Εκλογή στίχων εκ της Δοξολογίας. Μέλος Ισαάκ Κοσμά του Καισαρέως, Ήχος Πλ. δ΄. Ψάλλει ο αείμνηστος Πρωτοψάλτης Καβάλας Ματθαίος Τσαμκιράνης.

ε) Τρισάγιος Ύμνος και Δύναμις. Μέλος Σπυρίδωνος Μαΐδανόγλου, Ήχος Πλ. δ΄. Ψάλλει ο Πρωτοψάλτης του Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου Ρέντη κ. Σταύρος Πήλιουρας.

στ) "Άξιον Εστίν...". Μεγαλυνάριο της Θεοτόκου. Μέλος Χαραλάμπους Παπανικολάου, Ηχος Πλ.δ΄. Ψάλλει Χορός Ψαλτών υπό την διεύθυνση του Πρωτοψάλτου κ. Αθανασίου Πέττα.

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 16η έως 22α Οκτωβρίου 2016

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 16η έως 22α Οκτωβρίου 2016

Υμνογραφικά - Ερμηνευτικά (ιζ΄) Το Δογματικό Θεοτοκίο του Σαββάτου του Πλ. δ' ήχου (β' μέρος)

Το Θεοτοκίο του Σαββάτου του Πλ. δ' ήχου (β' μέρος)

Θεοδώρου Ρόκα 

Θεολόγου 

MΑ Ερμηνευτικής Θεολογίας

"Ὁ Βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν, διὰ φιλανθρωπίαν, ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη∙ ἐκ Παρθένου γὰρ ἁγνῆς, σάρκα προσλαβόμενος καὶ ἐκ ταύτης προελθὼν μετὰ τῆς προσλήψεως, εἷς ἐστιν Υἱός, διπλοῦς τὴν φύσιν, ἀλλ' οὐ τὴν ὑπόστασιν∙ διὸ τέλειον αὐτὸν Θεόν, καὶ τέλειον ἄνθρωπον, ἀληθῶς κηρύττοντες, ὁμολογοῦμεν Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν, ὃν ἱκέτευε Μήτηρ ἀνύμφευτε, ἐλεηθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν".

Αποπειρούμενοι να ερμηνεύσουμε τη φράση "ὁ Βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν" μας προξενούται οι εξής απορίες: α) ποιός χαρακτηρίζεται ως "Βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν" και β) γιατί χαρακτηρίζεται έτσι; Κατ αρχάς ο όρος - φράση "Βασιλεὺς τῶν οὐρανῶν" αναφέρεται στο πρόσωπο του ενανθρωπήσαντος Υιού και Λόγου του Θεού, του Ιησού Χριστού, ο οποίος "ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη". Ο χαρακτηρισμός αυτός αποσκοπεί στο να καταδείξει το ένα από τα τρία αξιώματα του Μεσσία Χριστού, δηλ. το βασιλικό αξίωμα (βασιλικό - προφητικό - ιερατικό τρισσόν αξίωμα του Κυρίου).

Περί Μηχανικού Ισοκράτη! Γρηγορίου Αναστασίου, Διδάκτορος Μουσικολογίας!

ΠΕΡΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΙΣΟΚΡΑΤΗ! 

(Γρηγορίου Αναστασίου, από ομιλία στο σύλλογο Ιεροψαλτών Θηβών με θέμα «Ο ψάλτης ως μουσικός ερμηνευτής». Απομαγνητοφώνηση υπο Ηρακλή Μαλανδρίνου, Χίος 5-10-16.)

Πρόκειται για θέαμα και άκουσμα θλιβερό στο χώρο της λατρείας. Δεν κρίνω το θέμα θεολογικά ή δεοντολογικά, αλλά τεχνικά και αισθητικά.

 Ο μηχανικός ισοκράτης παράγει, στην καλύτερη περίπτωση, ένα ασύμβατο με τη φωνή του ψάλτη ηχοχρωματικό βόμβο, ο οποίος δεν ακολουθεί το φώνημα του κειμένου και κυρίως έχει αδιάπτωτη ένταση και καμία αίσθηση ανάσας ή κυματισμού, όπως το φυσικό ισοκράτημα. Είναι απαράδεκτο, από άποψη μουσικής (ίσως και της Θεολογίας), να χρησιμοποιούμε στη λατρεία τέτοια πράγματα. 

Η κυματική αίσθηση της αναπνοής και των τονισμών όμως είναι το βασικότερο αισθητικό γνώρισμα της Ψαλτικής αλλά και κάθε ποιοτικής μουσικής. Γράφει ο Herbert Hount «μια αναπνοή, δλδ το γέμισμα των πνευμόνων με αέρα και το άδειασμά τους, είναι ένα πρότυπο των φάσεων της φύσης. Όλη η φύση είναι ανύψωση και πτώση, ένα μέσα και ένα έξω, μία αύξηση και μία μείωση, η φύση αναπνέει», μόνο το μηχανικό ισοκράτημα δεν αναπνέει. Αυτό δεν σημαίνει ότι το ισοκράτημα πρέπει να κόβεται. Μπορεί να είναι συνεχές, αλλά να έχει τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ομιλίας. Δε μιλάω συνέχεια στο ίδιο τέμπο, στην ίδια ένταση, ούτε ψάλλω. Αφού δεν πρέπει να ψάλλω συνέχεια στην ίδια ένταση, γιατί το μηχανικό ισοκράτημα πρέπει να ακούγεται συνέχεια στην ίδια ένταση; Πέραν τούτου, προκύπτει από τη χρήση αυτού του μηχανήματος και ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα ηχητικής δυσαναλογίας, αφού παρουσιάζεται συχνότατα ένας μόνος, κατάμονος ψάλτης να συνοδεύεται από φωνές «τριάντα βαρβάτων εκ βάθους ισοκρατούντων» (η ορολογία είναι απ΄ τα βυζαντινά χειρόγραφα). 

Η συνήθης δικαιολογία των χρηστών του μηχανικού ισοκράτη, ότι ψάλλουν μόνοι τους και δεν έχουν ποιον να εκτελεί το ίσο, μας οδηγεί στη θεώρηση του πράγματος και από ιστορική και αισθητική σκοπιά. Κατ’ αρχήν το ισοκράτημα δεν είναι απαραίτητο εκ των «ών ουκ άνευ» στοιχείων της ψαλμωδίας, παρ’ ότι είναι πάντοτε εκεί, ακόμα και όταν δεν ακούγεται, αφού πρέπει να βρίσκεται στο νου του ψάλλοντος και εύκολα να υπονοείται απ΄ την μουσική αντίληψη των ακροατών. Βεβαίως, καλό είναι να υπάρχουν ισοκράτες που το «βαστούν», αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι μαρτυρίες που προέρχονται από παλαιές βυζαντινές ή μεταβυζαντινές μουσικολογικές ή ιστορικοφιλολογικές πηγές, μας πληροφορούν άμεσα ή έμμεσα, ότι το ισοκράτημα δε γινότανε σε όλα τα μέλη και ούτε σε ολόκληρα τα μέλη. Συνήθως εμφανιζόταν σε μέλη καλοφωνικών συνθέσεων. 

Ιερά Αγρυπνία 13 Οκτωβρίου!

Την Πέμπτη 13 Οκτωβρίου 2016 και ώρα 8.30 μ.μ. θα πραγματοποιηθεί Ιερά Αγρυπνία επί τη μνήμη της Οσίας Παρασκευής Επιβατινής στον Ιερό Ναό Αγίου Ραφαήλ Αγίου Αρσενίου Νάξου

Πέρας Ιεράς Αγρυπνίας: 01.00 π.μ.