Η σύντομη εξήγηση παλαιάς στιχηραρικής θέσης! Το ψηφιστοσύναγμα! Του Κυριάκου Τζουραμάνη

Η σύντομη εξήγηση  παλαιάς στιχηραρικής θέσης

Το ψηφιστοσύναγμα

Κυριάκου Τζουραμάνη

Λαμπαδαρίου

Όπως γνωρίζουμε, το παλαιό στιχηραρικό μέλος μας έχει παραδοθεί  αργό και κάθε φορά που σε στιχηρά ιδιόμελα δούμε κλασσικές παλαιές θέσεις όπως το ψηφιστοσύναγμα ή το τρομικοσύναγμα, δεν μπορούμε παρά να τις ψάλλουμε σύμφωνα με την αργή μελισματική  ερμηνεία των τριών διδασκάλων. Ωστόσο  κάποιες από τις παλαιές στιχηραρικές θέσεις στο μέλος των αυτόμελων τροπαρίων, ερμηνεύονται από τους ίδιους τους τρείς δασκάλους με πιο σύντομο τρόπο. Παράλληλα οι εν λόγω θέσεις καταγράφονται και σε άλλα είδη μελοποιίας όπως είναι οι δοξολογίες, οι πολυελαίοι και τα ειρμολογικά τροπάρια, διατηρώντας την παλαιά σημειογραφική τους παράσταση. Είναι σημαντικό  ότι και σε αυτές τις περιπτώσεις οι εξηγήσεις που έχουμε παραλάβει  είναι σε συντομότερες εκδοχές.

Εδώ θα παρουσιάσουμε μια σύνθετη καταληκτική γραμμή  του πλαγίου δ΄ που βρίσκουμε στο αυτόμελο "Ο εν Εδέμ Παράδεισος", εστιάζοντας την προσοχή μας στην θέση που επενδύει μουσικά τις λέξεις "Χριστέ ο θεός" γνωστή ως  ψηφιστόν σύναγμα.[1]                

(Χρυσάφη)  ΕΒΕ 910  φ.316 β

             

Εκτός των τριών  δασκάλων, την ερμηνεία της θέσης μας παραδίδει και ο Απόστολος Κώνστας ο Χίος στην σπουδαία συλλογή του με τις εξηγήσεις των "Δεινών Θέσεων": [2]

Όπως θα δείξουμε παρακάτω σε άλλο χειρόγραφο κώδικα (ΕΒΕ 946), η ίδια φράση στο αυτόμελο που εξετάζουμε, παρασημαίνεται με τις άφωνες μεγάλες υποστάσεις τρομικόν και λύγισμα. Πρόκειται για την καταληκτική θέση του παλαιού στιχηραρίου με την ονομασία τρομικόν σύναγμα, εξηγημένη επίσης από τον Απόστολο Κώνστα ως εξής: (ό.π σελ. 287)

           
           

Πρόκειται για δύο καταληκτικές γραμμές του παλαιού στιχηραρίου, με παραπλήσια αργή εξήγηση έτσι όπως μας την έδωσαν οι τρείς δάσκαλοι. Στο Μέγα Ίσον του Κουκουζέλη υπάρχει ο ίδιος καταληκτικός συνδυασμός των φωνητικών χαρακτήρων, ως ψηφιστόν κατάβασμα με σαφώς διαφοροποιημένη  ερμηνεία.

Ψαλτικό Κυριακοδρόμιο! Κυριακή ΙΑ΄ Λουκά (Κυριακή των Προπατόρων)! 17.12.2017

Η Ακολουθία του Εσπερινού, του Όρθρου και της Θείας Λειτουργίας της Κυριακής ΙΑ΄ Λουκά (Κυριακή των Προπατόρων)!

Επιλογή, Επιμέλεια και Στοιχειοθεσία μελών Χρήστος Γ. Τσακίρογλου.

Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ

(Μουσικό κείμενο) Λειτουργικά σε Ήχο Τρίτο, μέλος Παναγιώτη Παππά!

Λειτουργικά σε Ήχο Τρίτο από τον Καθηγητή του Μουσικού Σχολείου Παλλήνης κ. Παναγιώτη Παππά.

Εκ του Μουσικού Βιβλίου "Η Ακολουθία της Θείας Λειτουργίας", Παναγιώτη Θ. Παππά, Αθήνα 1990.

Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Παναγιώτη Παππά για την άδεια να δημοσιεύσουμε τα εν λόγω λειτουργικά.

Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ

Κυριακάτικοι Στοχασμοί! Κυριακή Ι΄ Λουκά! 10.12.2017! Από τον Πανοσ. Αρχιμ. Ιερόθεο Λουμουσιώτη!

Πανοσ Αρχιμ.

Ιεροθέου Λουμουσιώτη

Ιεροκήρυκος Ι.Μ. Ύδρας

“ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἀρχισυνάγωγος, ἀγανακτῶν ὅτι τῷ σαββάτῳ ἐθεράπευσεν ὁ Ἰησοῦς, ἔλεγε τῷ ὄχλῳ· ἓξ ἡμέραι εἰσὶν ἐν αἷς δεῖ ἐργάζεσθαι· ἐν ταύταις οὖν ἐρχόμενοι θεραπεύεσθε, καὶ μὴ τῇ ἡμέρᾳ τοῦ σαββάτου.” 

(Λουκ. ιγ, 14)

Ο Κύριος είναι στην συναγωγή το Σάββατο για να δοξάσει τον Θεό και να δείξει στους Ισραηλίτες ότι πρέπει να σέβονται τα ωραία έθιμα που είχαν παραλάβει από τους προγόνους τους.

Εκεί τον συναντά μια γυναίκα η οποία ήταν πολλά έτη συγκύπτουσα και δεν μπορούσε να σταθεί σωστά στα πόδια της και να αυτοεξυπηρετηθεί σωστά και αυτή ο Ιησούς την θεραπεύει.

Αλλά ο αρχισυνάγωγος οργίζεται με την πράξη αυτή του Ιησού και στρέφεται προς τον λαό και του λέγει ότι μπορείτε να ζητείτε θεραπείες όποιες άλλες ημέρες έρχεσθε στην συναγωγή εκτός της ημέρας της αργίας του Σαββάτου.

Μα η θεραπεία που ετέλεσε ο Χριστός μας δεν ήταν εργασία, αλλά ήταν εκτός των ορίων των φυσικών πραγμάτων ήταν μια θαυματουργία, μια παρέμβαση στους νόμους της φύσεως και υπέρβαση αυτών εκ μέρους του Ιατρού των Ψυχών και των Σωμάτων μας. Την θεραπεία από αγάπη προς το πλάσμα του την τέλεσε ο Χριστός. Αλλά την τέλεσε στην αργία του Σαββάτου και αυτό για τον αρχισυνάγωγο ήταν μια παρεκτροπή από τον νόμο του Θεού. Αυτή την παρεκτροπή την κάνει ο Ιησούς με λόγο γνώσεως αφού εκείνοι οι ισραηλίτες έκαναν τις απαραίτητες δουλείες με τα ζώα τους και τα επότιζαν και τα τάιζαν ενώ αυτή που ήταν ένα παιδί του Θεού με ένα πρόβλημα σωματικό δεν είχε δικαίωμα να γίνει καλά;

Μελίσματα Ψαλτικής (ρμστ΄) Κυριακή Ι΄ Λουκά! 10.12.2017

Μελίσματα Ψαλτικής

Κυριακή Ι΄ Λουκά

Ήχος Β΄, Εωθινό Ε΄

Περιεχόμενα Αναρτήσεως:

α) "Εν τω ουρανω τα όμματα..." Αναβαθμοί της Οκτωήχου. Μέλος Μανουήλ Πρωτοψάλτου, Ήχος Δεύτερος. Ψάλλει ο αείμνηστος Πρωτοψάλτης Καβάλας Ματθαίος Τσαμκιράνης.

β) "Χριστός γεννάται δοξάσατε...." Οι Ειρμοί του πεζού κανόνος των Χριστουγέννων (Καταβασίες). Ήχος Α΄. Ψάλλει ο Άρχων Μαϊστωρ της Μ.τ.Χ.Ε. και Πρωτοψάλτης του Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου Προδρόμου Νεας Κρήνης, Καλαμαριάς, Θεσσαλονίκης Αναστάσιος Πορφυρίδης.

γ) "Ω των σοφών σου..." Εωθινό Ε΄ της Οκτωήχου! Μέλος Πέτρου Λαμπαδαρίου, Ήχος Πλ.α΄. Ψάλλει ο Πρωτοψάλτης του Ιερού Ναού Αγίου Λουκά Καβάλας Αρχέλαος Υψηλάντης.

δ) "Οι τα Χερουβείμ..." Χερουβικός Ύμνος. Μέλος Θρασύβουλου Στανίτσα, Ήχος Β΄. Ψάλλει ο Πρωτοψάλτης του Πανίερου Ναού Ευαγγελιστρίας Τήνου Στυλιανός Κοντακιώτης.

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 10η έως 16η Δεκεμβρίου 2017!

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 10η έως 16η Δεκεμβρίου 2017!

 Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ

Υμνογραφικά - Ερμηνευτικά (οη΄) Το Α' Αντίφωνο των Αναβαθμών του Β' Ήχου! Από τον Θεολόγο & Πρωτοψάλτη Θεόδωρο Ρόκα.

Το Α' Αντίφωνο των Αναβαθμών του Β' Ήχου

Θεοδώρου Ρόκα
Θεολόγου
Μ.Α. Ερμηνευτικής Θεολογίας

Κυριακή του δευτέρου (β') ήχου η ερχόμενη Κυριακή και παραθέτουμε τους στίχους του Α' Αντιφώνου από τους Αναβαθμούς του β' ήχου, οι οποίοι είναι οι ακόλουθοι:

"Ἐν τῷ οὐρανῷ τὰ ὄμματα, ἐκπέμπω μου τῆς καρδίας, πρὸς σὲ Σωτήρ,
σῶσόν με σῇ ἐπιλάμψει".

 

"Ἐλέησον ἡμᾶς τοὺς πταίοντάς σοι πολλὰ καθ' ἑκάστην ὥραν, ὦ Χριστέ μου,
καὶ δὸς πρὸ τέλους τρόπους, τοῦ μετανοεῖν σοι".

Δόξα... καὶ νῦν...
"Ἁγίῳ Πνεύματι, τὸ βασιλεύειν πέλει, τὸ ἁγιάζειν, τὸ κινεῖν τὴν κτίσιν·
Θεὸς γάρ ἐστιν, ὁμοούσιος Πατρὶ καὶ Λόγῳ".

Σύμφωνα με την ερμηνεία του Νικηφόρου Καλλίστου - Ξανθοπούλου οι δυο πρώτοι στίχοι του Α' Αντιφώνου των Αναβαθμών του δευτέρου (Β') Ήχου έχουν ως βάση τους στίχους 1 και 3, αντίστοιχα, του 142ου (ΡΜΒ') Ψαλμού. Ο 142ος Ψαλμός αναφέρεται στο εξής περιστατικό. Μετά το διάταγμα του Κύρου οι Ιουδαίοι επέστρεψαν στην Ιερουσαλήμ για να οικοδομήσουν το Ναό και τα τείχη της πόλης και να εγκατασταθούν εκεί. Βρήκαν όμως ήδη εγκατεστημένους λαούς που τους δημιουργούσαν πρόβλημα με τις περσικές αρχές.

Οδοιπορικό στη Βυζαντινή Νάξο (κη’) Ο καλαίσθητος βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου στο Σαγκρί. Από την Αρχαιολόγο Ειρήνη Βασιλάκη

«Ο καλαίσθητος βυζαντινός ναός του Αγίου Νικολάου στο Σαγκρί » 

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου Σαγκρίου

Ειρήνης Βασιλάκη
Αρχαιολόγου

Εικ. 1 Άποψη του Ναού από Βορειοδυτικά

Ο καλαίσθητος ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται στα νοτιοανατολικά του χωριού Σαγκρί μέσα σε χωράφια και σε απόσταση δέκα λεπτών από αυτό. Δεν γνωρίζουμε πότε κατασκευάστηκε με βεβαιότητα. Ωστόσο το τρίτο και νεότερο στρώμα τοιχογράφησης χρονολογείται με ακρίβεια στα 1270 λόγω μιας επιγραφής που διασώζει την πληροφορία.

Ανήκει στον τύπο του μονόχωρου ναού με τρούλο. Ο τρούλος στηρίζεται σε τέσσερα τόξα. Με τις εσοχές και τις εξοχές που δημιουργούνται στο εσωτερικό του ναού, γίνεται κατά κάποιο τρόπο μια τριμερής διαίρεση του κτηρίου και αυτό εξωτερικά είναι φανερό με τη διαβάθμιση των επιπέδων της στέγης (εικ. 1 Άποψη του ναού εξωτερικά από βορειοδυτικά). Η στέγη είναι καμάρα στο εσωτερικό και δίρριχτη στο εξωτερικό. Η μοναδική θύρα βρίσκεται στη δυτική πλευρά, ενώ στη νότια πλευρά σώζονται κάποια ίχνη και δεύτερης εισόδου. Στο ναό δεν υπάρχουν παράθυρα παρά μόνο τέσσερις φωτιστικές θυρίδες στον τρούλο και μία στην κυλινδρική κόγχη του Ιερού (εικ. 2 Άποψη του τρούλου εσωτερικά). Στο Ιερό διατηρούνται τμήματα από επισκοπικό θρόνο καθώς και η κτιστή Αγία Τράπεζα με ενσωματωμένο δωρικό αρχαϊκό κιονόκρανο. Για πρόθεση χρησίμευε βάση από ρωμαϊκό περιρραντήριο. Το τέμπλο δε σώζεται. 

Μελίσματα Ψαλτικής (ρμε΄) Μέλη Μαθηματαρίου, (Εις τον Άγιον Νικόλαον) (3)

 Μελίσματα Ψαλτικής

Μέλη Μαθηματαρίου
α) Όταν λαμβάνει "καιρό" ο Αρχιερεύς
β) Εις τον Άγιον Νικόλαον

Περιεχόμενα Αναρτήσεως:
α) "Τον Δεσπότην καί Αρχιερέα...". Μέγιστο μάθημα εκ του Μαθηματαρίου. Όταν λαμβάνει "καιρό" ο Αρχιερεύς, Mέλος Αρχαίον, Ήχος Βαρύς. Ψάλλει ο μακαριστός π. Σπυρίδων Μικραγιαννανίτης.

β) "Πανάγιε Νικόλαε...". Μέγιστο μάθημα εκ του Μαθηματαρίου. Τη 6η Δεκεμβρίου είς τον Άγιον Νικόλαον. Μέλος Δανιήλ Πρωτοψάλτου, Ήχος Πλ. α΄. Ψάλλει η Χορωδία του Σωματείου Ιεροψαλτών Ηρακλείου Κρήτης "Άγιος Ανδρέας ο Κρητης" υπό την διεύθυνση του Επίκουρου Καθηγητή Βυζαντινής Ιστορικής Μουσικολογίας της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Ηρακλείου Κρήτης Μιχαήλ Στρουμπάκη.

Σημειώση: 

Η Εικόνα της Αναρτήσεως προέρχεται από το εξώφυλλο του έργου: "Μαθηματάριον: Ερμηνευτική και Μουσικολογική Σπουδή, Αθήναι 2017", σε επιμέλεια και συντονισμό του Φιλολόγου και Πρωτοψάλτου κ. Κωνσταντίνου Σκαρμούτσου, (το οποίο διανέμεται δωρεάν ΕΔΩ) τον οποίο ευχαριστούμε θερμά που χορήγησε την άδεια να χρησιμοποιήσουμε τα μέλη για την δημιουργία των μαγνητοσκοπίων.

Τελετουργικά θέματα (νδ΄) Η υπέρ του βασιλέως προσευχή της Ακολουθίας του Όρθρου! Από τον Λειτουργιολόγο Γεώργιο Ζαραβέλα!

Η υπέρ του βασιλέως προσευχή της Ακολουθίας του Όρθρου.

Γεωργίου Ζαραβέλα
Θεολόγου
ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας - Λειτουργικής ΕΚΠΑ

Ο όρθρος, δηλαδή η μία από τις επτά ακολουθίες του νυχθημέρου, συνιστά την πρωινή σύναξη των πιστών για προσευχή. Η έναρξη της ακολουθίας του όρθρου καταλαμβάνεται από μία σύντομη ακολουθία, η οποία έχει ενταχθεί αρμονικά στον όρθρο. Η βασιλική ή υπέρ του βασιλέως ακολουθία είναι μία ευσύνοπτη διάταξη. Η ένταξή της στο τυπικό της ορθρινής ακολουθίας στοχεύει στην ευόδωση των έργων του κοσμικού άρχοντα – βασιλέα, μέσω της προσευχητικής επίκλησης των υπηκόων του.

Η ακολουθία αυτή αποτελεί ένα από τα πολλά παραδείγματα ένταξης δεήσεων υπέρ διαφόρων προσώπων και σκοπών στη λατρεία της Εκκλησίας. Ο βασιλέας δεν συνιστά εκκλησιαστικό όργανο ή διακόνημα, αλλά αποτελεί, τουλάχιστον θεωρητικά, μέλος της εκκλησιαστικής κοινότητας, αφενός, ενώ δραστηριοποιείται για την ομαλή οργάνωση της κοινωνίας και την προάσπιση των δικαιωμάτων των πολιτών, οι οποίοι ταυτόχρονα τυγχάνει να ανήκουν στη σύναξη.