ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣ ΥΠΟ ΤΟΥ ΠΑΝΟΣΙΟΛ. ΤΡΙΤΕΥΟΝΤΟΣ κ. ΒΑΡΝΑΒΑ, ΕΝ ΤΩ ΕΝ ΦΑΝΑΡΙΩ Π. ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΩ ΝΑΩ ΤΗι 6ῃ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2024 ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΙΟΝ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΟΥ τῆς Μ.τΧ.Ε.

ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ

ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣ ΥΠΟ ΤΟΥ

ΠΑΝΟΣΙΟΛ. ΤΡΙΤΕΥΟΝΤΟΣ κ. ΒΑΡΝΑΒΑ,

ΕΝ ΤΩ ΕΝ ΦΑΝΑΡΙΩ Π. ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΩ ΝΑΩ

ΤΗι 6ῃ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2024

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΙΟΝ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ

ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΠΡΩΗΝ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΟΥ τῆς Μ.τΧ.Ε. ΛΕΩΝΙΔΑ ΑΣΤΕΡΗ

«Ὅς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ὃς δ’ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. » [Ματθ. ε΄, 19]

Παναγιώτατε Δέσποτα,

Σεπτὴ τῶν Ἱεραρχῶν χορεία,

Λαὲ τοῦ Κυρίου ἠγαπημένε,

Πενθηφοροῦντες συνήχθημεν σήμερον εἰς τό Πάνσεπτον τοῦ Γένους Ἱερεῖον, ἀντηχοῦντι ἔτι τῶν ἡδυμόλπων ὕμνων καί ᾡδῶν τοῦ μεγίστου τῶν χρόνων ἡμῶν Ἱεροψάλτου, τοῦ προκειμένου ἡμῖν νεκροῦ πλέον, Πρωτοψάλτου γενομένου τῆς τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας.

Τῷ ἀναξίῳ τριτεύοντι, μαθητῇ αὐτοῦ τελευταίῳ, ἔλαχεν ἡ ὑπό τῆς Ἐκκλησίας κέλευσις τοῦ ποιῆσαι λόγον ἐπικήδειον τῷ πολυσεβάστῳ ἡμῶν διδασκάλῳ τῷ κλεινῷ Λεωνίδᾳ Ἀστέρῃ, τῆς ἁρμονικῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀντηχούσης εἰς ἔτι εἰς τούς θόλους τοῦ περικαλοῦς τοῦτου πρώτου σεμνώματος τοῦ Γένους.

Μεγάλο πένθος κατέχει τὴν Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν, ὡς ὀδύνη ἀνεκλάλητον καὶ θρῆνο ἀδιάλειπτον διὰ τὴν ἐν τάφῳ σιγήν τῆς καλλικελάδου ἀηδόνος αὐτῆς, τοῦ μακαριστοῦ πρῴην Πρωτοψάλτου, Λεωνίδου Ἀστέρη. Πῶς ἄρα δύναται ὁ λόγος ὁ ἀνθρώπινος νὰ ἀποδώσῃ τὸ μέγεθος τῆς τοιαύτης ἀπωλείας; Πῶς νὰ μετρηθῇ ἡ ὀδύνη τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας καὶ τῶν τέκνων αὐτῆς, ἐπί τῇ ἐκδημίᾳ τοῦ καλλικελάδου ἀνδρός, τοῦ πλουτίσαντος τὰς ψυχὰς τῶν ἀκροωμένων κατὰ τὰς λατρευτικὰς ἀκολουθίας, τοῦ λοιποῦ εἰς σιγὴν ἐμπεσόντος;

Ἡ Κωνσταντίνου-πόλις θρηνεῖ, ἀδυνατοῦσα νὰ παραδεχθῇ ὅτι ὁ μεγαλοπρεπής οὗτος βλαστός αὐτῆς, εὐθυτενὴς εἰς τὸ παράστημα, αὐστηρὸς τῷ φρονήματι, ἀλλὰ καὶ εὔχαρις καὶ ἀπλοῦς κατὰ τὸν βίον, πλέον κοιμηθείς κατά τήν ἑορτήν Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἄπνους κεῖται, ἀείζωος μόνον ἐν πνεύματι, οὐ φωνῇ, δόξαν ἀναπέμπων παντῶς Θεῷ. Ἐὰν τις ἀνεζήτει ἄνθρωπον ὅστις συνεδύαζε τήν ψαλτικὴν Ῥωμαίϊκην τέχνην μετὰ τοῦ ἤθους τῆς Ὀρθοδόξου Παραδόσεως καὶ τῆς λαμπρότητος τῆς Βασιλευούσης, ὁ Λεωνίδας Ἀστέρης ἦτο τὸ ἀπολύτως ἀπαράμιλλον παράδειγμα. Ἀλλ’ ἡ μνήμη τοῦ θεράποντος τούτου τῆς Λατρευτικῆς ἡμῶν μουσικῆς θέλει μείνει αἰωνία καί ἄληστος· διότι τὸ ἔργον αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων, τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἀκόμη καί τῶν ἡγιασμένων στασιδίων τοῦ Πανσέπτου Πατριαρχικοῦ Ναοῦ τά ὁποία ἐπί δεκαετίας ἐκλέϊσεν, καὶ εἰς τὰς Πατριαρχικάς γλυπτο-χειρεπιθεσίας, ἐχαράχθη ἀνεξιτήλως, ἡ δὲ κληρονομία αὐτοῦ, ὡς κανδήλα ἄσβεστος, ἐξακολουθεῖ νά ὑπάρχῃ φωτίζουσα τὰς ψυχὰς τῶν μουσοτραφῶν πιστῶν ἀπανταχοῦ τῆς γῆς.

(Μουσικό κείμενο) Αργή Δοξολογία Ήχος Πλ.β΄. Μέλος Κυριάκου Τζουραμάνη!

Αργή Δοξολογία σε Ήχο Πλ.β΄. Το μέλος είναι του Λαμπαδαρίου τού Ιερού Ναού Παντανάσσης Πατρών και Ερευνητού τής Ψαλτικής Τέχνης κ. Κυριάκου Τζουραμάνη! 

Πρόκειται για μια μελοποιητική πρόταση που χαρακτηρίζεται από το έρρυθμο και σοβαρό εκκλησιαστικό ύφος της, χαρακτηριστικά τα οποία παραπέμπουν κατευθείαν σε παλαιά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα πρότυπα.

Download σε μορφή pdf ΕΔΩ

(Νέα Έκδοση) Σύντομον Αναστασιματάριον Πέτρου Πελοποννησίου! Επιμέλεια Γεώργιος Ν. Κωνσταντίνου

ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ!

Κυκλοφόρησε το Σύντομον Αναστασιματάριον του Πέτρου Πελοποννησίου, τρίτο μελέτημα στη σειρά Βατοπαιδινή Μουσική Βίβλος – Μουσικολογικά Μελετήματα των εκδόσεων της Ιεράς Μεγίστης Μονής του Βατοπαιδίου σε επεξεργασία, μεταγραφή και επιμέλεια χειρογράφων και μουσικών κειμένων του Γεωργίου Ν. Κωνσταντίνου.

Το Μελέτημα αποτελείται από το βιβλίο και την επισυναπτόμενη ψηφιακή κάρτα.

Το βιβλίο αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος, έπειτα από τη σύντομη αναφορά στην διαδρομή του Αναστασιματαρίου του Πέτρου, εστιάζει στην αντιμετώπισή του τόσο από τους διάφορους ερευνητές όσο και από αυτούς που εισηγούνται την ψαλμώδησή του μέσα από τη μια ή την άλλη (συνήθως τη δική τους) «παράδοση» – προφορική και γραπτή. Στη συνέχεια προσφέρεται το μουσικό κείμενο του Αναστασιματαρίου σε αντικριστή παράθεση: αριστερά το Σύντομο Αναστασιματάριο του Πέτρου στην παλαιότερη γραφή από αυτόγραφο του Πέτρου Βυζαντίου και δεξιά πληκτρολογημένο κείμενο στη Νέα Μέθοδο (εξήγησις Γρηγορίου Λαμπαδαρίου, επιδιόρθωσις δε Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος) στηριγμένο σε δύο χειρόγραφα, τα οποία συμπληρώνονται από τα ευρισκόμενα μέλη στην πρώτη έντυπη έκδοση του Αναστασιματαρίου του 1820.

(Νέα έκδοση) Το Εξαποστελάριον "Τον Νυμφώνα σου βλέπω", Ερμηνεία και Εκτέλεση Ψαλτικής! Του π. Νεκταρίου Πάρη

Εἴμαστε στὴν εὐχάριστη θέση νὰ σᾶς ἀνακοινώσουμε τὴν νέα μουσικὴ συγγραφὴ τοῦ π. Νεκταρίου Πάρη, Ἀρχιμ. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου καὶ Καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ἡ παροῦσα ἐργασία φέρει στὸ προσκήνιο τὸ λαοφιλὲς ἐξαποστειλάριο τῆς μεγάλης ἑβδομάδος «Τὸν νυμφῶνά σου βλέπω» καὶ διατίθεται δωρεὰν σὲ ψηφιακὴ μορφή.

Τὸ παρὸν ἐγχειρίδιο θὰ ἀποτελέσει ἀντικείμενο προβληματισμοῦ γιά την ἐν γένει ἱστορικὴ καὶ μουσικὴ πορεία τοῦ τροπαρίου, τὸ ὁποῖο δέχτηκε μεγάλες ἐπιδράσεις καὶ ἐπιρροὲς ἀνὰ τὰ ἔτη.

Ἐπίσης, ἐπι τὴ συμπληρώσει τῶν τριάντα ἐτῶν θεοφιλοῦς ποιμαντορίας του Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου καὶ πρὸς τιμὴν τοῦ προσώπου του.

Διασώζονται πάρα πολλὲς ἐκτελέσεις ψαλτῶν ἀλλὰ καὶ ψαλτικῶν χορῶν, ὅμως μεταξὺ ὅλων αὐτῶν διακρίνεται καὶ γίνεται γιὰ πρώτη φορὰ καταγραφὴ τῆς ψαλτικῆς ἀπαγγελίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου.

Ὁ Παναγιώτατος Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης θέτει εἰς τὴν πορεία τοῦ παρόντος μέλους τὸ λιθαράκι του, τὸ ὁποῖο δὲν γίνεται νὰ περάσει ἀπαρατήρητο. Μέσα ἀπὸ αὐτὴ τὴν καταγραφὴ φαίνεται ἡ ἐμπειρία καὶ πεῖρα ποὺ φέρει ἀπὸ τὰ παλαιὰ ὁ Πατριάρχης, ἀπόλυτα σεβόμενος τὴν παράδοση.

Η 9η Ωδὴ τού Όρθρου τήν Κυριακή 30/1/2022 καί ο ήχος τής «Τιμιωτέρας»! Του Διονυσίου Ανατολικιώτου

Διονυσίου Ἀνατολικιώτου

Δρος φιλοσοφικῆς σχολῆς Ἀθηνῶν,

πτυχιούχου κοινωνικῆς θεολογίας

symbole@mail.com

Τὸ Τυπικὸν τῆς Μεγάλης ᾿Εκκλησίας (Τ.Μ.Ε.) συντάχτηκε ἀπὸ τὸν πρωτοψάλτη τοῦ πατριαρχικοῦ ναοῦ Γεώργιο Βιολάκη κατὰ τὰ ἔτη 1880-1887 καὶ ἐξεδόθη ἀπὸ τὸ πατριαρχικὸ τυπογραφεῖο τὸ 1888, γι᾿ αὐτὸ ὀνομάζεται καὶ Τυπικὸν Βιολάκη. Πρόκειται γιὰ τὸ ἐπίσημο τυπικὸ τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας, τὸ ὁποῖο ἰσχύει καὶ σήμερα (στὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, στὶς ᾿Εκκλησίες ᾿Αλεξανδρείας, ᾿Ιεροσολύμων, ῾Ελλάδος, Κύπρου, ᾿Αλβανίας, στὴν μονὴ Σινά, στὸ Πρωτᾶτο τοῦ ῾Αγίου Ὄρους κ.λπ.), παρ᾿ ὅτι ἔχουν περάσει 140 χρόνια καὶ ἔχει γίνει καὶ μεταβολὴ τοῦ ἡμερολογίου.

῾Η §29 τῆς Προθεωρίας τοῦ Τ.Μ.Ε. ἔχει ὑπότιτλο «Περὶ τῆς ἐν τῇ θ΄ ᾠδῇ στιχολογίας τοῦ Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου» καὶ ἀναφέρει· «Καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν καὶ Κυριακὴν ...στιχολογοῦμεν “Τὴν τιμιωτέραν” εἰς τὸν ἦχον τῶν ἐπιλαχουσῶν καταβασιῶν». ῞Ομως στὸ Κανονάριον τῶν Διπτύχων τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος (Κ.Δ.Ε.Ε.) διαβάζουμε γιὰ τὸν ὄρθρο τῆς Κυριακῆς 30 ἰανουαρίου 2022 ὅτι πρέπει νὰ ψάλλουμε «Τὴν τιμιωτέραν εἰς ἦχον βαρὺν εἱρμολογικόν», ἐνῷ προηγοῦνται οἱ κατα­βασίες «Χέρσον ἀβυσσοτόκον», οἱ ὁποῖες, ὡς γνωστόν, εἶναι σὲ ἦχο γ΄. ᾿Επειδὴ εἶναι λογικὸ νὰ προκαλοῦνται ἀπορίες, θὰ προσπαθήσουμε νὰ ἐρευνήσουμε τί ἀκριβῶς συμβαίνει στὸ σημεῖο αὐτό.

(Νέα έκδοση) Τυπικαί Διατάξεις 2022, κατά το Τυπικόν τού Οικονόμου Γεωργίου Ρήγα!

Με ιδιαίτερη χαρά ανακοινώνουμε στους ιερείς, τους ιεροψάλτες και το φιλακόλουθο πλήρωμα την κυκλοφορία από το ΚΕΠΕΜ των τυπικών διατάξεων του 2022, κατά το Τυπικόν του Οικονόμου Γεωργίου Ρήγα. 

Η έκδοση περιλαμβάνει τις τυπικές διατάξεις του προσεχούς έτους, σύμφωνα με το "Τυπικόν" (1908) του σκιαθίτη π. Γεωργίου Ρήγα, ο οποίος παρέλαβε την πολύτιμη λειτουργική κληρονομιά των Κολλυβάδων πατέρων της μονής του Ευαγγελισμού στη Σκιάθο. Το έργο προλογίζει ο καθηγητής λειτουργιολογίας Γεώργιος Φίλιας και ευλογεί ο καθηγούμενος της Ι. Μ. Δοχειαρίου του Αγίου Όρους Γέρων Αμφιλόχιος. 

Η έκδοση φιλοδοξεί να αποτελέσει στιβαρό βοήθημα για ιερείς και ιεροψάλτες, με αναφορά πάντα στην αρχαία λειτουργική παράδοση της Εκκλησίας, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε αυτόνομα είτε συμπληρωματικά με ανάλογες εν χρήσει εκδόσεις, παρέχοντας προτάσεις και λύσεις σε διάφορα ζητήματα τυπικού. 

(Νέα μουσική έκδοση) Θεία Λειτουργία στην Αλβανική Γλώσσα (Τόμος Β΄)! Επιμέλεια Θεόδωρος Πέτσι (Theodhor Peci)

Η Θεία Λειτουργία αποτελεί την κορυφαία πράξη της Όρθόδοξης Θείας Λατρείας. Η σημασία της, φαίνεται καλύτερα στο ευρύ και πλούσιο φάσμα συνθέσεων που έχουν δημιουργηθεί από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Με την ευλογία και την ιδιαίτερη φροντίδα του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας, κ.κ.Αναστασίου, παρουσιάζουμε τον 2ο Τόμο του Μουσικού Βιβλίου «Θεία Λειτουργία», που εκδόθηκε από την Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας.

Αυτό το Λειτουργικό Μουσικό Βιβλίο, περιέχει τους ύμνους της Θ. Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου, τη Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων, τα Κοινωνικά της εβδομάδας, των Κυριακών, των Δεσποτικών και Θεομητορικών όλου του Ενιαυτού, τα Κοινωνικά των ακίνητων εορτών, του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου στους οκτώ ήχους.

Ο συνεπτυγμένος ρυθμός των αργοσυντόμων μελών μέσα από τις εξηγήσεις των Τριών Διδασκαλων! Συμεών Ιερομονάχου

Ὁ συνεπτυγμένος ρυθμὸς τῶν ἀργοσυντόμων μελῶν 

μέσα ἀπὸ τὶς ἐξηγήσεις τῶν Τριῶν Διδασκάλων

Συμεών Ιερομονάχου

ΟΡΟΛΟΓΙΑ

Πολὺς λόγος γίνεται μερικὲς φορὲς γιὰ τὴν καινὴ ὁρολογία ποὺ ἀναγκάζεται ἡ σύγχρονη ἐπιστημονικὴ κοινότητα νὰ χρησιμοποιήσει, δίχως αὐτὴ νὰ ἐρείδεται πάντοτε στὶς πηγές. Δυστυχῶς, αὐτὸ εἶναι ἀναπόφευκτο ὅταν πρόκειται νὰ ἐμβαθύνουμε σὲ ζητήματα μὲ τὰ ὁποῖα δὲν καταπιάστηκαν οἱ Τρεῖς καὶ γενικῶς οἱ προγενέστεροι δάσκαλοι. Τὸ βασικότερο κριτήριο γιὰ τὴν ὁρολογία ποὺ χρησιμοποιοῦμε εἶναι νὰ ἐκφράζει τὰ σημαινόμενα ὅσο τὸ δυνατὸν πιὸ ἀντιπροσωπευτικὰ ἀλλὰ καὶ συνάμα εὔληπτα ἀπὸ ὅλους τοὺς ἱεροψάλτες. Ἂς μὴ θεωρηθεῖ ἐπιτέλους πρόβλημα ἐὰν κάποιος ὅρος προέρχεται ἀπὸ λεξιλογικὸ δάνειο μιᾶς ἄλλης μουσικῆς, ἐφόσον αὐτὸς ἐπιτυγχάνει καλῶς τὸν σκοπό του.

Σαφηνίζουμε λοιπὸν ὡς ἑξῆς τὴν βασικὴ ὁρολογία τῆς παρούσης:

Συνεπτυγμένος ρυθμός: Πρόκειται γιὰ τὸν ρυθμὸ κατὰ τὸν ὁποῖο δύο μουσικοὶ χρόνοι συμπτύσσονται σὲ ἕναν. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο γίνεται ἡ σύμπτυξις αὐτὴ θὰ ἀναλυθεῖ στὴν οἰκεία ἑνότητα. Ὁ ὅρος, παρόλο ποὺ ἔχει κατηγορηθεῖ γιὰ δυτικὴ προέλευση, ἔχει ἤδη καθιερωθεῖ εὑρέως στὴν διδακτικὴ πράξη ἀπὸ τοὺς δασκάλους τοῦ 20οῦ αἰῶνος καὶ χρησιμοποιεῖται ἐπιτυχημένα γιὰ νὰ περιγράψει ἕνα συγκεκριμένο ἐγγενὲς γνώρισμα τῆς ψαλτικῆς μας τέχνης.

Δρόμος: Εἶναι ὁ τρόπος τῆς χρονικῆς ἀναπτύξεως ἑνὸς μέλους, ὁ ὁποῖος συνίσταται στὴν θεμελιώδη χρονικὴ διάρκεια τῆς κάθε συλλαβῆς. Στὴν παλαιὰ παρασημαντικὴ ὁ ἑκάστοτε δρόμος ὁριζόταν καὶ ἐκφραζόταν βασικῶς ἀπὸ τὴν ἀντίστοιχη θεμελιώδη χρονικὴ διάρκεια τοῦ κάθε φωνητικοῦ χαρακτῆρα.

Σύντομος, ἀργοσύντομος, ἀργὸς δρόμος: Σύντομος (ἢ σύντομος εἱρμολογικός) ὁρίζεται ὁ δρόμος κατὰ τὸν ὁποῖο θεμελιώδης χρονικὴ διάρκεια κάθε συλλαβῆς εἶναι ὁ 1 μουσικὸς χρόνος, καταπῶς συμβαίνει στὰ σύντομα εἱρμολογικὰ μέλη (Εἱρμολόγιον Πέτρου Βυζαντίου, σύντομο Ἀναστασιματάριον Ἰωάννου κλπ). ὁ δρόμος αὐτὸς σήμερα ἀποκαλεῖται ἐνίοτε καὶ συλλαβικός. Ἀργοσύντομος ὁρίζεται ὁ δρόμος κατὰ τὸν ὁποῖο θεμελιώδης χρονικὴ διάρκεια κάθε συλλαβῆς εἶναι οἱ 2 μουσικοὶ χρόνοι, καταπῶς συμβαίνει στὸ ἀργοσύντομο στιχηραρικὸ μέλος, τὸ ἀργὸ εἱρμολογικό, τὶς ἀργὲς δοξολογίες, τοὺς ἀργοσυντόμους πολυελέους κ.ο.κ.[1] Ὁ ἀργὸς δρόμος ἀναφέρεται γενικῶς στὰ μέλη τῶν ὁποίων ἡ θεμελιώδης χρονικὴ διάρκεια ἀνὰ συλλαβὴ εἶναι οἱ 4 ἢ περισσότεροι χρόνοι, ὅπως συμβαίνει στὸ ἀργὸ στιχηράριο, τὴν παπαδική, τὸ καλοφωνικὸ εἱρμολόγιο κ.ἄ.

Θέσις: Κάθε μελωδία ποὺ ἐπαναλαμβάνεται σχεδὸν στερεοτύπως ὡς ἑνιαῖο μελικὸ σύνολο. Ὁ Ἀπόστολος Κώνστας τὴν ὀνομάζει Γραμμή. Τὴν γράφουμε πάντοτε μὲ Θ κεφαλαῖο, πρὸς διάκρισιν ἀπὸ τὴν θέση τοῦ ρυθμικοῦ μέτρου.

Προθεματικὲς συλλαβές/χρόνοι: Οἱ συλλαβές ποὺ μπορεῖ νὰ προηγοῦνται τοῦ κυρίως τμήματος μιᾶς ἀργοσυντόμου ἢ ἀργῆς Θέσεως, ἐπειδὴ «περισσεύουν» ἀπὸ τὸ προκαθορισμένο ποιητικὸ μέτρο της. Οἱ προθεματικὲς συλλαβὲς τῶν ἀργοσυντόμων Θέσεων εἶναι μονόχρονες, ἐνῶ ἐνίοτε μία τονιζόμενη ἐξ αὐτῶν μπορεῖ νὰ καταλαμβάνει δύο χρόνους γιὰ λόγους εὐρυθμίας τοῦ μέλους. Μολονότι ἀνήκουν ὑπὸ τὴν εὑρεῖα ἔννοια στὴν ἀργοσύντομη Θέση, ὑπόκεινται στὸν τονικὸ ρυθμὸ τοῦ συντόμου εἱρμολογικοῦ μέλους.

Αναγγελία Η΄ Διεθνούς Μουσικολογικού & Ψαλτικού Συνεδρίου Ι.Β.Μ.! "Η μουσική τυπογραφία τής Ψαλτικής Τέχνης - 200στη επέτειος: 1820/21-2021"

 Το ανά τριετία συγκαλούμενο από το Ίδρυμα Βυζαντινής Μουσικολογίας, Η΄ Διεθνές Συνέδριο, Μουσικολογικό και Ψαλτικό, με τον γενικό τίτλο «Θεωρία και Πράξη της Ψαλτικής Τέχνης», θα πραγματοποιηθεί το τετραήμερο, Τετάρτη έως Σάββατο, 15-18 Δεκεμβρίου 2021, στην Αθήνα. Το φετινό, όγδοο κατά σειρά, Συνέδριο συγκαλείται σε συνδιοργάνωση με την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και το Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).

Και το φετινό Συνέδριο διατηρεί τον καθιερωμένο από τα προηγούμενα Συνέδρια διττό χαρακτήρα· επιστημονικό-μουσικολογικό και ψαλτικό-καλλιτεχνικό. Ο σχεδιασμός αυτός χωράει όλους τους επιστήμονες και ψάλτες-μουσικολόγους και όλους τους ψάλτες-καλλιτέχνες και επιτρέπει την επιλογή τεσσάρων-πέντε Χορών Ψαλτών απ’ την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Θεματολογία

Kάτω απ’ τον κεντρικό θεματικό άξονα «Θεωρία και Πράξη της Ψαλτικής Τέχνης», το παρόν συνέδριο θα έχει το ακόλουθο θέμα: «Η μουσική τυπογραφία της Ψαλτικής Τέχνης· 200στη επέτειος: 1820/21–2021». Η επινόηση της μουσικής τυπογραφίας της Ψαλτικής αποτελεί ορόσημο στην ψαλτική ιστορία, που συνδέεται με την σημειογραφική μεταρρύθμιση της Νέας Μεθόδου (1814/15).

Καλούνται οι επιστήμονες μουσικολόγοι και οι μουσικολογούντες ψάλτες να συμβάλουν στην ανάπτυξη του διαλόγου και την διασάφηση συγκεκριμένων ζητημάτων κατά τις ακόλουθες θεματικές πτυχές:

• Ιστορία της μουσικής τυπογραφίας της Ψαλτικής (συνθήκες, πρόσωπα, γεγονότα, εξέλιξη).

• Τεχνική εξέλιξη και ψαλτική τυπογραφία: από την χειρωνακτική στοιχειοθεσία στην ψηφιακή επεξεργασία μουσικού κειμένου.

• Σημειογραφία και τυπογραφική αισθητική.

• Τυπογραφία, διάδοση και διδασκαλία της Ψαλτικής.

• Βιβλιογραφία της Ψαλτικής Τέχνης.

• Πενήντα χρόνια του Ιδρύματος Βυζαντινής Μουσικολογίας και επιστημονικής προσφοράς του Γρ. Θ. Στάθη.

• Τριάντα χρόνια του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και ανάπτυξης των βυζαντινομουσικολογικών σπουδών.

Ψαλτική και οργανογνωσία! Τού Ψάλτου - Μουσικού Χρήστου Ψωμιάδη!

Το παρόν άρθρο συντάχθηκε από τον κ. Χρήστο Ψωμιάδη το 2014 με αφορμή την επέτειο των 200 ετών από τη δημιουργία τής νέας μεθόδου, και δημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο eordaia.org 

Χρήστου Ψωμιάδη

Ψάλτου - Μουσικού

Πόλη 2014 

Φέτος συμπληρώνονται 200 ακριβώς χρόνια από την διαφοροποίηση που επέφεραν το 1814, με την έγκριση της Μεγάλης Εκκλησίας, στην παρασημαντική της ψαλτικής τέχνης, οι λεγόμενοι «τρεις διδάσκαλοι», και συγκεκριμένα οι Γρηγόριος Λευιτίδης πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας(+1821), Χουρμούζιος Γεωργίου Γιαμαλής Χαρτοφύλακας της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας (+1840) και Χρύσανθος αρχιεπίσκοπος Δυρραχίου (+1846).

Ο Χρύσανθος στο μεγάλο θεωρητικό του, το οποίο εκδόθηκε από τον μαθητή των τριών διδασκάλων Παναγιώτη Πελοπίδη τον Πελοποννήσιο στην Τεργέστη το 1832, στην παράγραφο 431 γράφει:

Εις Μνημόσυνον αιώνιον! Εκδημία Άρχοντος Πρωτονοταρίου τής Μ.τ.Χ.Ε. Κωνσταντίνου Λαγούρου

Ο Κωνσταντίνος Λαγούρος με τον
Εμμανουήλ Χατζημάρκο (2001)

Την τελευταία του πνοή άφησε Τετάρτη 3 Μαρτίου ε.ε., στο σπίτι του στο Μόντρεαλ, ο Άρχων Πρωτοψάλτης Καναδά και Άρχων Πρωτονοτάριος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνος Λαγούρος έπειτα από ισχυρό εγκεφαλικό επεισόδιο.

«Έφυγε» πλήρης ημερών στα 91 του χρόνια αφήνοντας στην επιστήμη και στον πολιτισμό πολυσήμαντο και ογκώδες πνευματικό και παιδαγωγικό έργο, με διεθνή καταξίωση και αναγνώριση.

Ο Κωνσταντίνος Λαγούρος γεννήθηκε στη Ν. Φιλαδέλφεια το 1930 από μικρασιάτες γονείς και σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου και θήτευσε ως βοηθός στην έδρα της Μετεωρολογίας με ειδίκευση στη Φυσική της Ατμοσφαίρας. Στα 1958-1960 σπουδάζει, με υποτροφία του γαλλικού κράτους, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και στην Ανώτατη Σχολή Μετεωρολογίας της Γαλλίας. Παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα Βυζαντινής Μουσικής κοντά σε ονομαστούς Κωνσταντινουπολίτες και μικρασιάτες ιεροψάλτες και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη θεωρία της μουσικής, στο Ωδείο Αθηνών.

Αναγγελία σειράς Διαδικτυακών Σεμιναρίων! Θα διδάξει ο Άρχων Πρωτοψάλτης τής Μ.τ.Χ.Ε. Παναγιώτης Νεοχωρίτης! ( Ηλεκτρονική δήλωση ενδιαφέροντος)

Είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε στους φιλόμουσους αναγνώστες μας, ότι ο Σύλλογος Λόγιας Εξωτερικής και Εκκλησιαστικής Μουσικής που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, πρόκειται να διοργανώσει σειρά Διαδικτυακών Σεμιναρίων, στα οποία θα διδάξει ο Άρχων Πρωτοψάλτης τής Μ.τ.Χ.Ε. Παναγιώτης Νεοχωρίτης.

Εν συνεχεία παραθέτουμε την ακριβή Αναγγελία όπως αυτή διατυπώθηκε από την επίσημη σελίδα τού Συλλόγου στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης Facebook, καθώς και τον σύνδεσμο για τη συμπλήρωση τής ηλεκτρονικής εκδήλωσης ενδιαφέροντος!

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΟΓΙΑΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 

                                                                     Θεσσαλονίκη 24 Φεβρουαρίου 2021

ΑΝΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ

«Τὰ ὑπερφυῆ σιωπῇ χρὴ τιμᾶσθαι» 

         Φέρεται εἰς γνῶσιν τῶν ἀγαπητῶν φιλομούσων ἱεροψαλτῶν, διακόνων, ἱερέων κ.λπ., ὅτι ὁ Σύλλογός μας προτίθεται νά διοργανώσει σειρὰ ἐπιμορφωτικῶν σεμιναρίων μὲ κεντρικὸ θέμα: 

«Εἰσαγωγὴ στὴν ἔκφραση τῆς πατρώας ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς». 

Θὰ διδάξει ὁ Ἄρχων Πρωτοψάλτης τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, κ. Παναγιώτης Νεοχωρίτης. 

    Τὰ σεμινάρια θά πραγματοποιηθοῦν ἐξ ἀποστάσεως, μέ τὴ χρήση διαδικτυακῶν μέσων καὶ ἡ ἔναρξή τους ἐκτιμᾶται ὅτι θά γίνει ἀμέσως μετὰ τὸ Πάσχα τοῦ τρέχοντος ἔτους. 

     Ἀπαραίτητη προϋπόθεση γιὰ τὴ συμμετοχὴ ἑκάστου ἐνδιαφερομένου ἀποτελεῖ ἡ καλὴ γνώση τῆς παρασημαντικῆς, τῶν ἤχων, τῶν διαστημάτων καὶ λοιπῶν τεχνικῶν στοιχείων τῆς μουσικῆς, καθώς καὶ ἡ συστηματικὴ παρακολούθηση τῶν σεμιναριακῶν μαθημάτων.

    Καλοῦνται λοιπὸν, ὅσοι ἐπιθυμοῦν καί πληροῦν τίς παραπάνω προϋποθέσεις, νὰ ἐκδηλώσουν τὸ ἐνδιαφέρον τους ἀκολουθώντας τὸν παρακάτω σύνδεσμο:

Το αναλόγιο φέρει μεγάλη ευλογία αλλά και ευθύνη. Του Πανοσ. Αρχιμ. Παύλου Παπαδόπουλου

Πανοσ. Αρχιμανδρίτου

Παύλου Παπαδόπουλου

Εφημερίου Ι.Ν. Αγίου Μηνά Ναούσης

Το να διακονείς στο αναλόγιο είναι μεγάλη ευλογία. Είναι μεγάλη ευλογία αλλά και μεγάλη ευθύνη.

Χρειάζεται να γνωρίζεις όχι απλά βυζαντινή μουσική, όχι μόνο τυπικό (τι θα πεις, πότε θα το πεις) αλλά κυρίως να έχεις εκκλησιαστικό φρόνημα.

Ο Θεός μου έδωσε την ευκαιρία να διακονήσω σε αναλόγια δίπλα σε καταξιωμένους και έμπειρους ιεροψάλτες.

Η αγάπη μου για την ψαλτική τέχνη είναι μεγάλη.

Την αγαπώ την βυζαντινή μουσική διότι είναι η μουσική της λογικής λατρείας μας. Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι η βυζαντινή μουσική αναπτύχθηκε ώστε να εξυπηρετεί τα Ιερά Μυστήρια και όχι να χρησιμοποιείται σε συναυλιακούς χώρους. Για να μην παρεξηγηθώ: Μέσα στους χώρους του Ιερού Ναού, μέσα στην λατρεία είναι κυρίως η θέση της. Εάν χρησιμοποιείται και εκτός των Ιερών Ναών, εκτός της λατρείας μας είναι κάτι το έκτακτο και φυσικά δεν είναι κάτι το κακό.

Διαδικτυακή παρουσίαση Αναστασιματαρίων Κυριάκου Κουλιδά & Δανιήλ Πρωτοψάλτου! Κυριακή 14 Φεβρουαρίου 2021

Ενημερώνουμε τους φιλόμουσους αναγνώστες για την διαδικτυακή παρουσίαση των δύο νεοεκδοθέντων αναστασιματαρίων, Κυριάκου Κουλιδά & Δανιήλ Πρωτοψάλτου.

Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου, 19.00

– ΔΩΡΕΑΝ μέσω ZOOM –

Πρόκειται για μία σημαντικότατη εργασία μουσικολογικού και ψαλτικού ενδιαφέροντος από τον Κυριάκο Τζουραμάνη, καθώς φέρνει στο φως και καθιστά προσιτά δύο παλαιά αναστασιματάρια που ανήκουν στο νέο στιχηραρικό είδος. Με το Αναστασιματάριο του Κουλιδά εμφανίζεται για πρώτη φορά στη χειρόγραφη παράδοση (το 1ο τέταρτο του 18ου αιώνα) το νέο στιχηραρικό είδος μελοποιίας, ενώ με το Αναστασιματάριο του Δανιήλ καταγράφεται για πρώτη φορά (μέσα 18ου αιώνα) η ψαλμώδηση των αναστάσιμων στιχηρών κατά το ύφος της Μ.τ.Χ.Ε στο νέο είδος μελοποιίας.