Οδοιπορικό στη Βυζαντινή Νάξο (κστ’) «Ο πρόσφατα αποκατεστημένος ναός του Ταξιάρχη στα Μονοίτσια». Από την Αρχαιολόγο Ειρήνη Βασιλάκη

«Ο πρόσφατα αποκατεστημένος ναός του Ταξιάρχη στα Μονοίτσια»

Ειρήνης Βασιλάκη

Αρχαιολόγου

Εικ. 1 Η κάτοψη του ναού

Ο ναός του Ταξιάρχη βρίσκεται σε αγροκτηνοτροφική περιοχή κοντά στον οικισμό των Μονοικίων

της Τραγαίας. Αν και σήμερα είναι δίκλιτος, αρχικά ανήκε στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής (εικ. 1 Η κάτοψη του ναού όπως φαίνεται στην ενημερωτική πινακίδα που έχει τοποθετηθεί στο μνημείο). Μετά το 12ο αιώνα το νότιο κλίτος κατέπεσε, απομονώθηκε από τον υπόλοιπο ναό, κτίστηκε νέος τοίχος στα νότια και έτσι ο ναός μετατράπηκε σε δίκλιτο. Έγιναν αρκετές επεμβάσεις στο μνημείο στο πέρασμα του χρόνου (εικ. 2 Η ανατολική όψη του ναού εξωτερικά). 

Εικ. 2 Η ανατολική όψη του ναού εξωτερικά

Κατά τη διάρκεια ανασκαφής του χώρου περιμετρικά του ναού εντοπίστηκαν τάφοι στο σημείο όπου πριν υπήρχε το νότιο κλίτος. Παρομοίως βρέθηκαν τάφοι και στο εσωτερικό του μνημείου, στα βόρεια και στα δυτικά χωρίς όμως αξιόλογα ευρήματα. Κάποια στιγμή κατέρρευσε και ο βόρειος τείχος και ο ναός περιορίστηκε στο μεσαίο και μεγαλύτερο κλίτος (εικ. 3 Η δυτική όψη του ναού εξωτερικά).

Υμνογραφικά - Ερμηνευτικά (οδ΄) Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ και ο Ιησούς του Ναυή υμνολογούμενοι

Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ και ο Ιησούς του Ναυή υμνολογούμενοι!

Θεοδώρου Ρόκα

Θεολόγου

Μ.Α. Ερμηνευτικής Θεολογίας

Η σημερινή ημέρα, Τετάρτη 8 Νοεμβρίου, είναι η εορτή της Συνάξεως των Παμμεγίστων Ταξιαρχών: "Τῇ Η' τοῦ αὐτοῦ μηνός, ἡ Σύναξις τῶν Ἀρχιστρατήγων Μιχαὴλ λοιπῶν καὶ Γαβριήλ, καί των ἁγίων ἀσωμάτων καὶ οὐρανίων Ταγμάτων" (Συναξάρι της εορτής). Ένα από τα τροπάρια του δεύτερου Κανόνα της εορτής των Ταξιαρχών αναφέρει "Ἱεριχώ, ὤφθη δυνάμεως Ἀρχιστράτηγος, πολεμοῦντι, πάλαι Ἰησοῦ τῷ Ναυῆ, νικοποιῶν καὶ ὑπερμαχῶν, Μιχαὴλ ὁ μέγας, τῶν Ἀσωμάτων ὁ ἔξαρχος, ὑφ' οὗ λαβὼν τὸ σθένος, ὁ θεράπων Κυρίου, δορυάλωτον εἷλε τὸ φρούριον" (Τροπάριο της δ' ωδής του δευτέρου Κανόνος των Ταξιαρχών), όπου γίνεται λόγος για την εμφάνιση του Αρχαγγέλου και Αρχιστρατήγου Μιχαήλ στον Ιησού του Ναυή λίγο πριν ο τελευταίος ξεκινήσει την επίθεσή του εναντίον της Ιεριχούς και αφού οι Ισραηλίτες είχαν εορτάσει το Πάσχα.

Τελετουργικά θέματα (ν΄) Ο Επιλύχνιος Ύμνος «Φως Ιλαρόν». Από τον Λειτουργιολόγο Γεώργιο Ζαραβέλα

Ο Επιλύχνιος Ύμνος «Φως Ιλαρόν».

 Γεωργίου Ζαραβέλα

Θεολόγου

ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας - Λειτουργικής ΕΚΠΑ

Η Επιλύχνια Ευχαριστία ή Επιλύχνιος Ύμνος ή απλά το «Φως Ιλαρόν», αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους ύμνους της θείας λατρείας. Ο ύμνος είναι αναπόσπαστο τμήμα της ακολουθίας του Εσπερινού, αφού αναγιγνώσκεται ή ψάλλεται κάθε φορά που η ακολουθία τελείται. Η προέλευση του ύμνου είναι άγνωστη. Οι σχετικές υποθέσεις αναγάγουν χρονικά τη σύνθεσή του στην αποστολική εποχή, ενώ είναι πιθανότερο να συντέθηκε και εντάχθηκε στη λατρεία την εποχή των Διωγμών.

Ο συγγραφέας του ύμνου είναι άγνωστος. Η πατρότητά του έχει αποδοθεί κατά καιρούς:

α) Στον μάρτυρα Αθηνογένη (Γ΄ αι.). Ο Αθηνογένης, σύμφωνα με αρχαία παράδοση, έψαλλε τον ύμνο κατά την πορεία του προς το μαρτύριο (περ. 305, Σεβάστεια). Κατ’ άλλη εκδοχή, ο Αθηνογένης είχε συνθέσει σχετικό ύμνο, ο οποίος σήμερα δεν σώζεται ολόκληρος, εκτός από δύο μικρά τμήματά του στον πάπυρο 244 του Βρετανικού Μουσείου (Στ’-Ζ’ αι.). Παρερμηνεία στίχου από το «Περί Αγίου Πνεύματος» έργο του Μεγάλου Βασιλείου, οδήγησε στον συμφυρμό των δύο ύμνων, δηλαδή του Αθηνογένους με τον υπό εξέταση ύμνο. Ο ίδιος ο Βασίλειος αναφέρει ότι η πατρότητα του ύμνου είναι άγνωστη.

(Μουσική Ακολουθία) Αγίας Θεοκτίστης της Λεσβίας της εν Πάρω ασκησάσης, μέλος Μιχαήλ Στρουμπάκη

Μουσική Ακολουθία (Δοξαστικό μικρού Εσπερινού, Δοξαστικό Στιχηρών μεγάλου Εσπερινού, Ιδιόμελα Λιτής, Δοξαστικό Αποστίχων Μεγάλου Εσπερινού, Ιδιόμελο Ν΄ Ψαλμού και Δοξαστικό των Αινών) της Οσίας Θεοκτίστης της Λεσβίας της εν Πάρω ασκησάσης (η μνήμη της τιμάται στις 9 Νοεμβρίου), σε μέλος του Επίκουρου Καθητητή της Ιστορικής Βυζαντινής Μουσικολογιας της Πατριαρχικής Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρητης Μιχαήλ Στρουμπάκη του Χίου.

Από το "Μουσικόν Λειμωνάριον" των Ακολουθιών των εν τη Νήσω Λέσβω Διαλαμψάντων Αγίων, Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Μυτιλήνης, Ερεσού και Πλωμαρίου, σε επιμέλεια του αειμνήστου ερευνητού Θεοφάνη Αντ. Σουλακέλλη, Μυτιλήνη 2013.

Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ

Κυριακάτικοι Στοχασμοί! Κυριακή Ε΄ Λουκά. Από τον Πανοσ. Αρχιμ. Ιερόθεο Λουμουσιώτη

«ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων 

εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ· ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη.» (Λουκ. ιστ, 22) 

Πανοσ Αρχιμ.

Ιεροθέου Λουμουσιώτη

Ιεροκήρυκος Ι.Μ. Ύδρας

Σήμερα ακούσαμε επ’εκκλησίαις την γνωστή παραβολή του πλουσίου και του πτωχού Λαζάρου. Το μοτίβο της, αγαπητοί μου αδελφοί, περιγράφει έναν πλούσιο και έναν πτωχό και ουσιαστικά η αποδοκιμασία του πλούτου εις την μέλλουσαν ζωήν.

Όχι γιατί είναι κακός ο πλούτος αφ’ εαυτού του, αλλά ο πλούτος σε κάνει το λιγότερο σκληρό άνθρωπο. Ο καταπληγωμένος Λάζαρος ζούσε έξω από το σπίτι του πλουσίου, εκείνος πολλές φορές θα τον είχε δει και θα τον είχε προσπεράσει και ίσως δεν του είχε δώσει καμμία σημασία. Ίσως δεν τον ήξερε καν, δεν ήταν καλό για το πρεστίζ του να ασχολείται με τον παρακατιανό πτωχό ζητιάνο. Αλλά όταν ο θάνατος επεσκέφθη και τους δύο ό ένας παραλήφθηκε από τους αγγέλους του Θεού και πήγε εις τους κόλπους του δικαίου Αβραάμ και ο άλλος –ο πλούσιος- παραλήφθηκε από τους διαβόλους και πήγε εις τον Άδη, στον τόπο της βασάνου.

Μελίσματα Ψαλτικής (ρλη΄) Κυριακή Ε΄ Λουκά.

Μελίσματα Ψαλτικής

Κυριακή Ε΄ Λουκά

Ήχος Πλ. α΄, Εωθινό ΙΑ΄

Περιεχόμενα αναρτήσεως:

α) "Φανερών σε αυτόν..." Εωθινό ΙΑ΄ της Οκτωήχου! Μέλος επι τη βάση Θρασύβουλου Στανίτσα, Ήχος Πλ. α΄. Ψάλλει ο αείμνηστος Άρχων Υμνωδός της Μ.τ.Χ.Ε. Σπυρίδων Υφαντής.

β) Αργή Δοξολογία. Εκλογή στίχων από την Αργή Δοξολογία. Μέλος Μπαλασίου Ιερέως, Ήχος Πλ. α΄ Πεντάφωνος.Ψάλλει ο Χορός Ψαλτών "Οι Μαΐστορες της Ψαλτικής Τέχνης", υπό την Διεύθυνση του Ομότιμου Καθηγητού της Βυζαντινής Μουσικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Γρηγορίου Στάθη.

γ) "Οι τα Χερουβείμ..." Χερουβικός ύμνος. Μέλος Κωνσταντίνου Πρίγγου, Ήχος Πλ. α΄. Ψάλλει ο Άρχων Διδάσκαλος του Αποστόλου της Μ.τ.Χ.Ε.  Δημήτριος Νεραντζής.

δ) "Άξιον εστίν..." Μεγαλυνάριο της Θεοτόκου. Ήχος Πλ. α΄ Εναρμόνιος. Κατ εκτέλεσιν των αειμνήστων Άρχοντων Πρωτοψαλτών της Μ.τ.Χ.Ε. Ιακώβου  Ναυπλιώτου του Ναξίου και Κωνσταντίνου Πρίγγου.

ε) "Αινείτε τον Κύριον..." Κοινωνικό της Κυριακής. Μέλος Αγίου Ιωάννου Κουκουζέλους του Μαΐστορος, Ήχος Πλ. α΄. Ψάλλει η Εκκλησιαστική Χορωδία "Ρωμανός ο Μελωδός" της Ιεράς Μητροπόλεως Λεμεσού υπό την διεύθυνση του Αιδεσ. Πρωτ. π. Νικολάου Λυμπουρίδη.

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 5η έως 11η Νοεμβρίου 2017

Τυπική Διάταξη Ακολουθιών από 5η έως 11η Νοεμβρίου 2017

Download σε μορφή pdf  ΕΔΩ

Έκδοση Τριωδίου του Γεωργίου Ραιδεστηνού του Β΄

Έκδοση Τριωδίου του Γεωργίου Ραιδεστηνού

Η Ιερά Μητρόπολις Αλεξανδρουπόλεως ενημερώνουμε τη φιλόμουσο κοινότητα των ιεροψαλτών και των αγαπώντων την βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική πως περιήλθε πριν από λίγο καιρό στην κατοχή μας το χειρόγραφο αρχείο του Γεωργίου Ραιδεστηνού του Β’, ο οποίος διετέλεσε Άρχων Πρωτοψάλτης της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας τα έτη 1871 έως 1875. Υλικό πολύτιμο και σπουδαίο, αποτύπωμα της ψαλτικής παράδοσης της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως και μάλιστα του πατριαρχικού ύφους. Το υλικό αυτό παρεδόθη στον Μητροπολίτη μας κ. Άνθιμο από απογόνους του μεγάλου Πρωτοψάλτου και εκείνος με τη σειρά του το παρέδωσε στον Σύλλογο Ιεροψαλτών της Μητροπόλεώς μας για περαιτέρω καταγραφή, έρευνα, επεξεργασία και αξιολόγηση, καθώς μεγάλο μέρος του παραμένει εισέτι ανέκδοτο.

Τελετουργικά θέματα (μθ΄) Η καθιέρωση των ιερών εικόνων με άγιο Μύρο. Ιστορική αναγωγή και σύγχρονος προβληματισμός.

Η καθιέρωση των ιερών εικόνων με άγιο Μύρο.
Ιστορική αναγωγή και σύγχρονος προβληματισμός. 

Γεωργίου Ζαραβέλα

Θεολόγου

ΜΑ Ιστορικής Θεολογίας - Λειτουργικής ΕΚΠΑ

Η λειτουργική πρακτική της χρίσης των πρόσφατα ιστορημένων ιερών εικόνων με άγιο Μύρο συνιστά μια ιδιαίτερα συχνή συνήθεια τον τελευταίο καιρό. Οι ιερές εικόνες, οι οποίες συνιστούν μέσο αναγωγής προς το θείο, διά της επικοινωνίας με τα πρόσωπα που ιστορούν, είναι απαραίτητο στοιχείο για κάθε ιερό ναό, αλλά και για κάθε χώρο, όπου ο άνθρωπος ζει και δραστηριοποιείται.

Η θέση των ιερών εικόνων εντός του ναού είναι αδιαμφισβήτητη, ιδίως μετά την Αναστήλωσή τους, σύμφωνα με τις αποφάσεις της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου (787), αλλά και με την επικαιροποίησή τους από τη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως του 843. Οι εικόνες ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των ιερών αντικειμένων, τα οποία συνεργούν στην τέλεση της Θείας Λατρείας. Τα αντικείμενα αυτά επιμερίζονται σε δύο κατηγορίες, σύμφωνα με τον Ι’ κανόνα της Πρωτοδευτέρας Συνόδου. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τα καθιερωμένα ιερά αντικείμενα. Στην ομάδα αυτή ανήκουν όσα εξ αυτών χρησιμοποιούνται, ώστε να τελεσθεί επάνω τους η Θεία Ευχαριστία, δηλαδή το ιερό θυσιαστήριο – αγία τράπεζα και τα ιερά αντιμήνσια.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει τα απλώς ηγιασμένα αντικείμενα, δηλαδή οτιδήποτε άλλο βρίσκεται εντός του ναού για την επιτέλεση της λατρείας. Το σύνολο αυτό των ιερών αντικειμένων διαιρείται σε δύο ομάδες: α) Τα ηγιασμένα αντικείμενα που βρίσκονται εντός του θυσιαστηρίου- ιερού βήματος και β) τα αντικείμενα εκείνα, των οποίων η οικεία θέση είναι εκτός του βήματος του ιερού. Στην πρώτη υποομάδα ανήκουν: ο δίσκος, το ποτήριο, η λαβίδα, η λόγχη, τα καλύμματα της αγίας τράπεζας και των αγίων σκευών, ενώ στη δεύτερη υπάγονται τα άμφια των ιερέων, οι κανδήλες, τα μανουάλια, τα λειτουργικά βιβλία, αλλά και οι ιερές εικόνες.

Υμνογραφικά - Ερμηνευτικά (ογ΄) Το ΙΑ΄ Αναστάσιμο Εξαποστειλάριο. Από τον Θεολόγο Θεόδωρο Ρόκα.

Το ΙΑ' Αναστάσιμο Εξαποστειλάριο

Θεοδώρου Ρόκα
Θεολόγου
Μ.Α. Ερμηνευτικής Θεολογίας

Με το ακόλουθο ενδέκατο (ΙΑ') εωθινό εξαποστειλάριο κλείνει ο κύκλος της σύντομης ερμηνείας-ανάλυσης των εωθινών εξαποστειλαρίων, τα οποία έχουν ως υπόβαθρο τις διηγήσεις των ευαγγελιστών αναφορικά με τις έντεκα εμφανίσεις του αναστάντος Χριστού στους μαθητές του και σε άλλα πρόσωπα, όπως τις Μυροφόρες γυναίκες και περιγράφουν συνοπτικά και με παραστατικότητα τα γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά τις εμφανίσεις αυτές καθώς και τα συναισθήματα που βίωσαν τα πρόσωπα αυτά όταν αντίκρυσαν τον αναστάντα Χριστό.

Έτσι λοιπόν το ενδέκατο εωθινό εξαποστειλάριο, το οποίο έχει ως βάση την ευαγγελική διήγηση που προέρχεται από το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο (Ιω. 21,15-25), γνωστό ως "ενδέκατο εωθινό ευαγγέλιο" είναι το ακόλουθο και αναφέρει:

"Μετὰ τὴν θείαν Ἔγερσιν, τρὶς τῷ Πέτρῳ, φιλεῖς με, πυθόμενος ὁ Κύριος τῶν ἰδίων προβάτων, προβάλλεται ποιμενάρχην, ὃς ἰδὼν ὃν ἠγάπα, ὁ Ἰησοῦς ἑπόμενον, ἤρετο τὸν Δεσπότην. Οὗτος δὲ τί; Ἐὰν θέλω, ἔφησε, μένειν τοῦτον, ἕως καὶ πάλιν ἔρχομαι, τί πρὸς σὲ φίλε Πέτρε";

Το ανωτέρω εωθινό εξαποστειλάριο κάνει λόγο για δυο βασικά ζητήματα: α) για την αποκατάσταση του αποστόλου Πέτρου και β) για την εμπιστοσύνη που του έδειξε ο Κύριος αναθέτοντάς του την ποιμαντορία των μελών της Εκκλησίας.